stowarzyszenie badań kamiennych kręgów

Poganice

Megality i kurhany

Poganice, wieś licząca 130 osób, w woj. pomorskim, pow. słupski, gmina Potęgowo
Współrzędne geograficzne

N = 54°27'25'' = 54,45695° = 733713 m
E = 17°24'47,2'' = 17,41311° = 397158 m

Tutejsze megality to część większego zespołu zabytków tzw. grupy łupawskiej kultury pucharów lejkowatych (która stworzyła też dolmen k. Borkowa). Uważa się, że byli to ludzie, którzy przywędrowali w te okolice ok. 2.600 lat p.n.e., gdy były one jeszcze całkiem niezamieszkałe. Być może byli przybyszami z zachodu, gdzie znajdował się największy na Pomorzu ośrodek tej kultury nad Zalewem Szczecińskim i na Ziemi Pyrzyckiej (patrz: Krępcewo, Brzesko i in., Kurcewo, Karsko) Najwyraźniej gdy doszli do rzeki Łupawy, postanowili na jej prawym brzegu założyć swoje nowe siedziby.

Poganickie zabytki megalityczne dzielą się pod względem formy na właściwe grobowce megalityczne z nasypami kamienno-ziemnymi: większe (nawet ponad 35 m dł., trapezowate, z większymi głazami, zwłaszcza z czoła, obstawą kamienną i/lub charakterystyczną „ławą” z otoczaków) lub mniejsze (7 do 20 m dł., prostokątne lub trapezowate, z obstawą z mniejszych kamieni), oraz grobowce „postmegalityczne”: jamy prostokątne lub trapezowate do 3 m dł., z wypełniskiem kamiennym, być może wysklepionym w niewielki nasyp lub – czasem – nakryte kamiennym nasypem wspólnym dla kilku grobów.

Kurhany przypisywane są kulturze „łużyckiej”.

Najpierw (idąc od Poganic), na granicy ornego pola i podmokłego lasku, napotyka się niewyraźnego kształtu wieniec z większych kamieni, z kupą mniejszych kamieni w środku, jakby pozostałość kurhanu. Nieco dalej, minąwszy spory głaz o nieco zagadkowym, niepokojącym wyglądzie, dochodzi się do terenu objętego kiedyś wykopaliskami. Znajdują się tam trzy grobowce kształtu prostokątno-trapezowatego: pierwszy ułożony wzdłuż drogi, a pozostałe – pod kątem prostym. Pozostawione są obecnie wyraźne obstawy grobowców ze sporych kamieni, a w środkowym – podwójna skrzynkowa komora wewnątrz. Kupka kamieni między 2 i 3 megalitem, to pozostałość po 2 post-megalitach. Jeszcze jeden post-megalit i kurhan znajdują się za 3 grobowcem megalitycznym. Całość okolona jest wałem, pozostałością po pracach wykopaliskowych. Wreszcie dalej jeszcze, za prostokątnymi grobami, jest druga konstrukcja kolista - podobna do pierwszej, ale wyraźniejsza.

Jeśli cofnąć się skrajem lasu w kierunku Grąbkowa, znajduje się na skraju pola sporo kamieni. Nawet jeśli nie są to wspominane w tamtej okolicy 2 prostokątne grobowce megalityczne (dł. ok. 25 m, podobno 300 m od rzeki), wiele z nich mogło być wyoranych z takich właśnie grobowców.

Na tym się jednak poganickie zabytki nie kończą. Dalej dróżką w kierunku wsi Łupawa, za jakieś 250 m skręcić trzeba w prawo do lasu, i zaraz dochodzi się do cmentarzyska z 6 dość dobrze zachowanymi grobowcami megalitycznymi (i co najmniej jednym post-megalitem). Najpierw natyka się na największy z grobowców, imponującej długości ok. 50 m, obstawiony miejscami dużymi kamieniami. Po jego bokach są następne: po prawej – najpierw jeden mocno zniszczony, ale dalej bardzo ciekawy grobowiec, najwyraźniej nie rozkopany przez archeologów – można więc zobaczyć jak wyglądają takie megality w stanie „naturalnym” (łatwo przeoczyć w terenie!). Po lewej nieco mniejszy, rozkopany megalit z dobrze zachowaną obstawą kamienną, a za nim miejsce szczególne, omszone i intrygujące. Jeszcze jeden grobowiec jest za zakrętem tej samej ścieżki (też chyba nie rozkopany), a warto też pójść kawałeczek dalej lasem, na południe od tych kopców i odnaleźć jeszcze jeden – a w nim, wewnątrz a bliżej czoła, ciekawa struktura z 3 niedużych, stojących kamieni okolonych kamiennym wieńcem.

Wiele innych grobowców zostało w tej okolicy zniszczonych jeszcze za pamięci żyjących pokoleń. Skręcając w las i wracając na dróżkę od ostatniego z opisanych miejsc można jeszcze zauważyć przy niej resztki kamieni-pozostałości po megalitach.
Grobowce na skraju lasu są bardziej niepozorne niż np. pomorskie kręgi kamienne, mają jednak jakiś swojski wdzięk i formę. Gdy wejść w las natomiast, nie sposób nie ulec wrażeniu, choćby pod wpływem długości jednego z grobowców, ale też i atmosfery nieoswojonej mocy jaka emanuje ze śródleśnych grobowców. Również wrażenie odmienności od kręgów ustępuje w lesie – łatwo tam sobie wyobrazić, że kamienie ustawione w rzędach na obwodach grobowców, mogłyby równie dobrze stać w którymś z kamiennych kręgów.
Wbrew przewodnikowi (a nawet jednemu z miejscowych informatorów) kamienie znajdują się między wsiami Łupawa i Poganice (na drodze Gdańsk-Szczecin). Dotrzeć od strony Poganic (pieszo albo rowerem) można polno-leśną drogą skręcającą do Łupawy-wsi tuż przed mostem na rzece (zjazd z szosy jak do zajazdu „Nostalgia”). W las i tym lasem, aż po lewej zaczną się pola-łąki, a po prawej brzeźniak, potem jeziorko-oczko i następny brzeźniak, a w nim przy drodze są pierwsze kamienie.
Dojazd do Żochowa (na drugim brzegu Łupawy) autobusem ze Słupska, Trójmiasta lub Lęborka. Można też iść od wsi Łupawa.

1.10.98/6.8.99 Ü Dobrochna Jankowska: Kultura pucharów lejkowatych na Pomorzu Środkowym, Poznań 1980
A. Weber: Studia nad obrządkiem pogrzebowym grupy łupawskiej kultury pucharów lejkowatych, Poznań 1983


 

aktualne fazy księżyca aktualności co się dzieje na naszej gwieźdźie
stat4u